Algengar spurningar og svör hollustu og heilbrigt líf

1. Er algjörlega fitulaust fæði hollt fæði?
Nei. Algjörlega fitulaust fæði er ekki endilega hollt fæði. Hvort sem þú ert að reyna að grennast eða ekki þá þarfnast líkaminn ákveðins magns af fitu til þess að starfa eðlilega.

2. Er það að vera meðvitaður og fylgjast með fituneyslu (það er að minnka fituneyslu) alltaf af hinu góða?
Nei, ekki alltaf. Við þörfnumst ákveðinna fitutegunda til að lifa. Þeir sem eru mjög uppteknir af fituneyslu sinni geta freistast til að hugsa nær eingöngu um að skera niður alla fitu og hugsa ekki um hvort hún sé góð eða slæm.

3. Er ómettuð fita alltaf góð fita?
Nei. Ómettaða fitu má finna í ýmsu formi. Hún finnst oft í formi transfitusýra í unnum matvælum. Það hefur sýnt sig að sumar þessara fitusýra hafa neikvæð áhrif á líkamann. Sem dæmi má nefna að í Manneldismarkmiðum eru ómettaðar transfitusýrur flokkaðar með mettaðri fitu sem hörð fita.

4. Ef þú sneiðir hjá fitu er þá allt í lagi að borða ótakmarkað magn af hinum fæðuflokkunum (t.d. kolvetnum)?
Nei. Jafnvel þó fæðan sé fitulaus er ekki þar með sagt að þú þyngist ekki ef þú borðar ótakmarkað magn af henni.

5. Eykur það hættuna á hjartasjúkdómum að vera of þung(ur)?
Já. Ef þú ert of þung(ur) er hættan á háu magni kólesteróls í blóði og hás blóðþrýstings meiri en ella, en þessir þættir eru tveir stærstu áhættuþættir hjartasjúkdóma. Og jafnvel þó þú hafir hvorki hátt hlutfall kólesteróls í blóði né of háan blóðþrýsting eykur þú líkurnar á hjartasjúkdómum ef þú ert of þung(ur).

6. Ef þú ert of þung(ur), getur það að léttast hjálpað til við að lækka kólesterólmagn í blóði og háan blóðþrýsting?
Já. Ef þú ert of þung(ur) getur jafnvel minnsta þyngdarbreyting niður á við, t.d. um 5-10%, lækkað blóðþrýsting verulega ásamt því að auka magn góðs kólesteróls (HDL) á kostnað þess slæma (LDL). 

7. Er mikilvægara þegar lækka á blóðþrýsting að borða natríumlitla fæðu en að reyna að léttast?
Nei. Ef þú léttist getur blóðþrýstingurinn lækkað, jafnvel þó þú minnkir ekki natríum í fæðunni. Jafnvel þó blóðþrýstingurinn verði ekki eðlilegur í fyrstu tilraun hjálpar þyngdartap fólki að minnka inntöku blóðþrýstingslækkandi lyfja og það er af hinu góða.

8. Lækkar minnkuð neysla á natríum og salti of háan blóðþrýsting niður í eðlilegt horf?
Háþrýsting má mjög oft lækka með því að minnka saltneyslu og stundum nægir það til að blóðþrýstingurinn verði eðlilegur.

9. Er það að neyta færri hitaeininga og stunda líkamsrækt besta leiðin til að léttast?
Já. Lykillinn að þyngdartapi er að fækka þeim hitaeiningum sem við neytum, sérstaklega þeim sem koma frá fitu. Ef þetta er gert ásamt því að stunda líkamsrækt (göngur, hjólreiðar, skokk, þolfimi o.s.frv.) léttist þú ekki bara hraðar heldur er auðveldara að léttast varanlega.

10. Er það að sleppa mátíðum góð leið til að fækka þeim hitaeiningum sem við neytum?
Nei. Ef máltíðum er sleppt býst líkaminn við svelti jafnvel þó hitaeiningum fækki ekki verulega. Líkaminn fer að spara orku með því að hægja á brennslunni. Þetta gerir okkur enn erfiðara fyrir ef við erum að reyna að léttast og getur jafnvel bætt við  fitumagn líkamans.

11. Er fæða sem inniheldur flókin kolvetni (sterkju og trefjar) góður valkostur þegar þú ert að reyna að léttast?
Já. Munurinn liggur í því hve mikið færri hitaeiningar koma frá kolvetnum en fitu. Því til viðbótar eru kolvetni rík uppspretta  vítamína, steinefna og trefja. En þegar við erum að reyna að léttast verðum við að gæta þess að bæta ekki hitaeiningum saman við, t.d. með því að drekkja pasta í feitum sósum.

12. Er mikilvægast ef þú ert að reyna að léttast að sneiða hjá sykri?
Nei. Það sem er mikilvægast er að minnka fituna. En mikil orkuneysla, hvort sem er í formi fitu eða sykurs, er óæskileg ef þú ert að reyna að léttast.

13. Inniheldur fjölómettuð fita færri hitaeiningar en mettuð fita?
Nei. Öll fita, ómettuð, fjölómettuð eða mettuð inniheldur sama magn af hitaeiningum og allar hitaeiningarnar teljast með, hvort sem þær koma frá mettaðri eða ómettaðri fitu. 

14. Verða börn sem eru of þung einnig of þung þegar þau eru orðin fullorðin?
Nei. En offita í æsku eykur vissulega líkurnar á offitu á fullorðinsárum. Margir þættir spila þar inn í, til dæmis:

    * Aldur barnsins þegar það varð of þungt
    * Hversu þungt barnið er
    * Hvort offita er í ættinni
    * Mataræði og hreyfivenjur

15.  Hvað er viðbættur sykur?
Vðbættur sykur er sá sykur sem bætt er í vöruna í framleiðslu. Ekki verið að tala um náttúrulegan sykur í matvælum. Náttúrulegur sykur er til staðar í sumum matvælum eins og  mjólkursykur í mjólkurvörum og ávaxtasykur í ávöxtum og hreinum söfum.
Það er ekki bara hvítur sykur sem telst til viðbætts sykurs, heldur er einnig notast við hunang, hrásykur, púðursykur, ávaxtasykur (frúktósa) og hunang, svo eitthvað sé nefnt.