Afturfætur

Eitthvað gengur á afturfótunum hjá einhverjum

Eitthvað kemur afturfótunum út úr

Að reisa sig upp á afturfæturna/
Að rísa upp á afturfótunum

Agn

Að bíta á agnið

Að leggja agn fyrir einhvern

Að sjá við agninu

Aka

Að aka höllu fyrir einhverjum

Að vera úti að aka

Það á ekki úr að aka

Það er nærri einhverjum ekið

Að aka seglum eftir vindi

Akur

Eitthvað er óplægður akur

Eitthvað fer eins og logi yfir akur

Að plægja akurinn

Alda

Að láta ölduna brotna á sér

Að lægja öldurnar

Að sjá/vita hvaðan aldan er runnin

Að vera á annarri öldu

Öldurnar lægir

Andlit

Að bjarga andlitinu

Eitthvað er hnefahögg í andlitið á einhverjum

Að missa andlitið

Að taka sig saman í andlitinu

Að sýna sitt rétta andlit

Auga

Augu einhvers opnast fyrir einhverju

Eitthvað er einhverjum þyrnir í augum

Eitthvað liggur í augum uppi

Einhverjum blæðir eitthvað í augum

Einhverjum er mjótt á milli augna

Að sjá flísina í auga bróður síns/annars (en ekki bjálkann í eigin auga)

Baggi

Að bera bagga einhvers

Að bera ekki vitið í böggum

Að binda ekki bagga sína sömu hnútum og aðrir

Að binda einhverjum bagga

Eitthvað er einhverjum þungur baggi

Bak

Að brjóta eitthvað/einhvern á bak aftur

Eitthvað bítur einhvern í bakið

Eitthvað býr/liggur að baki

Eitthvað kemur í bakið á einhverjum

Að ganga á bak orða sinna

Að leggja hæla(na) á bak

Að snúa baki við einhverjum

Að vera ekki af baki dottinn

Bakki

Að berjast í bökkum

Að klóra í bakkann

Að standa á berum bökkum

Banaspjót

Að berast á banaspjót

Band

Böndin berast að einhverjum

Böndin bresta

Eitthvað er laust í böndunum

Allt fer úr böndunum

Einhverjum halda engin bönd

Að koma böndum á eitthvað

Að vera á bandi einhvers

Barn

Að fleygja/kasta/varpa barninu (út) með baðvatninu

Að gera barn í söguna fyrir einhverjum

Óhreinu börnin hennar Evu

Að vera ekki barnanna bestur

Að verða ekki barnið blauta

Það er ekki við börn/barnið að berjast

Bátur

Að draga á bátinn

Að gefa eitthvað/einhvern upp á bátinn

Að leggja árar í bát

Að renna bát sínum í steininn

Að vera einn á báti

Það er komið babb í bátinn

Bein

Að bera beinin (einhvers staðar)

Eitthvað er sem eitur í beinum einhvers

Eitthvað er runnið einhverjum í merg og bein

Að eiga í einhverjum hvert bein

Að fá beinið með bitanum

Að hafa bein í nefinu

Að skjálfa á beinunum

Að taka einhvern á beinið

Beisli

Að kippa í beislið

Að sleppa fram af sér beislinu

Bekkur

Að skipa sér á bekk með einhverjum

Skörin er farin að færast upp á bekkinn

Biti

Eitthvað er erfiður biti að kyngja

Þar fór góður biti í hundskjaft

Bjarg

Eitthvað er reist á bjargi

Að fara fyrir björg

Að vera reiðubúinn að ganga fyrir björg fyrir einhvern

Björn

Björninn er vaknaður af dvalanum

Nú er björninn unninn

Það er kominn köttur í ból bjarnar

Blað

Engum blöðum er um eitthvað að fletta

Að hafa blað fyrir munni

Að snúa við blaðinu

Að vera óskrifað blað

Blóð

Blóðið frýs í æðum

Eitthvað hleypir illu blóði í einhvern

Eitthvað kostar blóð, tár og svita

Einhverjum rennur blóðið til skyldunnar

Að gera eitthvað með köldu blóði

Hendur einhvers eru blóði drifnar

Blóm

Í blóma lífsins

Að lifa eins og blóm í eggi

Borð

Að bera eitthvað á borð fyrir einhvern

Að berja í borðið

Að gera eitthvað í orði en ekki á borði

Að leggja spilin á borðið

Að sitja báðum megin borðsins

Að sitja við sama borð

Að sjá sér leik á borði

Botn

Botninn dettur úr einhverju/einhverjum

Að komast til botns í einhverju

Þegar öllu er á botninn hvolft

Dansa

Að dansa eftir höfði einhvers

Að dansa kringum gullkálfinn

Dauði

Fram í rauðan dauðann

Að lepja dauðann úr skel

Að vera ekki dauður úr öllum æðum

Detta

Nú detta mér allar dauðar lýs úr höfði

Það dettur hvorki né drýpur af einhverjum

Draugur

Að kveða niður draug

Að vekja upp gamlan draug

Eftirbátur

Að vera (enginn) eftirbátur einhvers

Eftirdrag

Að vera með/hafa eitthvað í eftirdragi

Egg

Eggið ætlar að fara að kenna hænunni

Að fara með eitthvað/einhvern eins og óskurnað egg

Að setja/leggja öll egg sín í eina/sömu körfu

Eldraun

Að ganga í gegnum eldraun

Að standast eldraun(ina)

Eldur

Eitthvað breiðist út/ berst út/ fer eins og/ eldur í sinu

Eitthvað er eins og falinn eldur

Einhverjum fellur allur ketill í eld

Epli

Að bera saman epli og appelsínur

Að verða/þurfa að bíta í það súra epli

Far

Að gera sér far um eitthvað

Að hjakka í sama farinu

Féþúfa

Að gera sér eitthvað að féþúfu

Að hafa einhvern/eitthvað að/fyrir féþúfu

Fingur

Að brenna á sér fingurna/puttana

Að fetta fingur út í eitthvað

Að græða á tá og fingri

Að leika við hvern sinn fingur

Að lyfta ekki (litla)fingri

Fiskur

Eitthvað er ekki upp á marga fiska

Eitthvað er hvorki fugl né fiskur

Að vera eins og fiskur/þorskur á þurru landi

Þar/hér liggur fiskur undir steini

Fjara

Eitthað rekur/ber (upp) á fjörur

Að fara á fjörurnar við einhvern

Að finna einhvern í fjöru

Að hafa marga fjöruna sopið

Að verða einhverjum fiskur í fjöru

Fjöður

Að draga fjöður yfir eitthvað

Eitthvað ber feigðina í fjöðrum sér

Eitthvað er skrautfjöður í hatt einhvers

Að skreyta sig með stolnum fjöðrum

Að vera farinn að fella fjaðrirnar

Fjöll

Eitthvað gengur fjöllunum hærra

Ef Múhameð vill ekki fara til fjallsins verður fjallið að koma til Múhameðs

Að koma af fjöllum

Gamall

Að vera gamall í hnettunni/roðinu

Garður

Eitthvað er svo í garð búið

Eitthvað er vel/illa úr garði gert

Eitthvað fer fyrir ofan garð og neðan

Eitthvað gengur í garð

Að gera garðinn frægan

Gata

Að eiga greiða götu (inn í eitthvað)

Að leggja stein í götu einhvers

Að setja einhvern út á götuna

Glerhús

Að kasta steinum úr glerhúsi

Glóð

Að blása í glæðurnar

Að hugsa sér gott til glóðarinnar

Að kasta einhverju á glæður

Að vera eins og á glóðum

Grafarbakki

Að vera kominn á grafarbakkann

Gras

Að ganga á eftir einhverjum með grasið í skónum

Að leggjast á gras

Að vaxa úr grasi

Að vera á næstu grösum

Gríma

Að sjá undir grímuna

Að kasta grímunni

Tvær grímur renna á einhvern

Grýla

Að gera sér grýlu út af einhverju

Að hafa/nota eitthvað fyrir/sem grýlu (á einhvern)

Gröf

Frá vöggu til grafar

Að grafa sína eigin gröf

Að snúa sér við í gröfinni

Út yfir gröf og dauða

Að vera með annan fótinn í gröfinni

Gullhamrar

Að slá einhverjum gullhamra

Gæs

Eitthvað er eins og að skvetta vatni á gæs

Að grípa gæsina (meðan hún gefst)

Hali

Að leika lausum hala

Að sletta úr hala

Haltur

Haltur leiðir blindan

Handarbak

Að naga sig í handarbökin

Að þekkja eitthvað eins og handarbakið á sér

Hanski

Eitthvað fellur eins og hanski að hönd

Að kasta hanskanum

Að lauma skeifu í hanskann

Að taka upp hanskann fyrir einhvern

Harður

Eitthvað kemur úr hörðustu átt

Að koma hart niður

Að láta hart mæta hörðu

Með harðri hendi

Að vera harður í horn/hönd að taka

Hattur

Að éta hatt sinn upp á eitthvað

Að fá skömm í hattinn

Að hengja hatt sinn á eitthvað

Að setja alla/allt undir sama/einn hatt

Hattur

Að éta hatt sinn upp á eitthvað

Að fá skömm í hattinn

Að hengja hatt sinn á eitthvað

Að setja alla/allt undir sama/einn hatt

Haus

Að berja hausnum við steininn

Að hengja hausinn

Að leggja höfuðið/hausinn/heilann í bleyti

Húð

Að ganga sér til húðar

Að gleypa eitthvað með húð og hári

Höfuð

Að bera höfuð og herðar yfir einhvern

Að bera hönd fyrir höfuð sér

Að berja höfðinu við steininn

Að bíta höfuðið af skömminni

Járn

Eitthvað stendur í járnum

Að hafa mörg járn í eldinum

Að hamra járnið meðan heitt er

Járnin brenna í eldinum hjá einhverjum

Að vera á góðum járnum

Að vera gráir fyrir járnum

Jörð

Eitthvað er eins og helvíti á jörðu

Eitthvað er eins og himnaríki á jörðu

Að hafa báða fætur á jörðunni

Jörðin brennur undir fótum

Að koma einhverjum/sér niður á jörðina

Kaf

Eitthvað kemur upp úr kafinu

Í miðju kafi

Kaka

Eitthvað er einhverjum kaka við rass

Eitthvað er í einni köku

Að éta alla kökuna

Kapp

Einhverjum hleypur kapp í kinn

Að gera eitthvað meira af kappi en forsjá

Að leggja allt kapp á eitthvað

Kast

Eitthvað er undir kasti komið

Eitthvað kemur til kasta einhvers

Að eiga í kasti við einhvern

Þegar til kastanna kemur

Kápa

Að bera kápuna á báðum öxlum

Einhverjum verður ekki kápan úr því klæðinu

Kné

Að ganga fyrir hvers manns kné

Að koma einhverjum á kné

Að láta kné fylgja kviði

Krókur

Að bíta á krókinn

Að hafa alla króka frammi

Að mata krókinn

Að láta krók koma á móti bragði

Köttur

Eitthvað er varla/ekki upp í nös á ketti

Eitthvað fer/er komið í hund og kött

Að fara í kringum eitthvað eins og köttur í kringum heitan graut

Að kaupa köttinn í sekknum

Það er kominn köttur í ból bjarnar

Lamb

Að launa einhverjum lambið gráa

Að vera ekkert lamb að leika sér við

Land

Eitthvað/einhvern ber aftur að sama landi

Eitthvað fer lönd og leið

Eitthvað getur borið til beggja landa

Að eiga langt í land með eitthvað

Að hafa fast land undir fótum

Leggur

Ekki er meira af þeim legg að skafa

Að hreyfa/hræra hvorki legg né lið

Að koma einhverju á legg

Að komast á legg

Leikbrúða

Að vera leikbrúða einhvers

Leiksoppur

Að hafa einhvern að leiksoppi

Leki

Að setja undir lekann

Að sjá við lekanum

Lest

Að heltast úr lestinni

Að reka lestina

Að vera með lík í lestinni

Maðkur

Það er maðkur í mysunni

Maður

Ertu maður eða mús?

Að sýna sinn innri mann

Að vera/þykja maður með mönnum

Magi

Að ganga með eitthvað í maganum

Að ganga/vera með steinbarn í maganum

Að lifa eftir munni og maga

Matur

Að eiga/hafa ekki málungi matar

Að gera sér mat úr einhverju (litlu)

Það er matur í einhverju

Mál

Eitthvað er málum blandið

Eitthvað fer ekki/ekkert á milli mála

Að halla réttu máli

Að miðla málum

Málbein

Eitthvað losar um málbeinið

Mergur

Að brjóta/kryfja eitthvað til mergjar

Eitthvað er mergur málsins

Eitthvað er runnið einhverjum í merg og bein

Að sjúga merginn úr einhverjum

Messa

Einhverjum verður (eitthvað) á í messunni

Að lesa einhverjum messuna

Munnur

Eitthvað er mikið í munni

Eitthvað fer vel í munni

Að hafa munninn fyrir neðan nefið

Að lifa frá hendinni til munnsins

Mynd

Að bregða upp mynd af einhverju

Að koma mynd á eitthvað

Nagli

Eitthvað er síðasti naglinn í líkkistu einhvers

Að hitta naglann á höfuðið

Að reka síðasta naglann í líkkistu einhvers

Naut

Að vera/hamast eins og naut í flagi

Það eru illa rekin nautin

Nál

Að bíta úr nálinni

Eitthvað er nýtt af nálinni

Eitthvað er eins og að leita að nál í heystakk(i)

Að þræða nálina

Nef

Fyrir framan nefið á einhverjum

Að gefa einhverjum/einhverju langt nef

Að hafa bein í nefinu

Að hafa gott nef fyrir einhverju

Að ná ekki upp í nefið á sér

Oddur

Að brjóta odd af oflæti sínu

Að etja oddi við einhvern

Að leika á als/(alls) oddi

Með oddi og egg/eggju

Það skerst í odda með einhverjum/milli einhverra

Olnbogabarn

Að vera olnbogabarn

Ormur

Hvað dvelur orminn langa ?

Að liggja á einhverju eins og ormur á gulli

Pappír

Eitthvað er svo á pappírnum/pappírunum

Að hafa alla pappíra í lagi

Að vera lélegur/ómerkilegur pappír

Páfi

Að gjalda páfanum skatt(inn)

Að taka hraðskák við páfann

Að tefla við páfann

Að vera kaþólskari en páfinn

Peð

Eitthvað er eitrað peð

Að vera lítið peð í tafli /valdatafli einhverra

Pera

Að fá eitthvað á peruna

Að kveikja á perunni

Það kviknar á perunni hjá einhverjum

Pilla

Eitthvað er einhverjum beisk pilla

Að senda/gefa einhverjum pillu

Pils

Að hanga í pilsum einhvers/pilsunum á einhverjum

Eitthvað hleypir veðri í pilsin

Að vera laus í pilsi

Pilsfaldur

Að skríða undan pilsfaldi

Að skríða undir pilsfaldinn hjá einhverjum

Pissa

Að pissa (upp) í bagga einhvers

Að pissa í skóinn sinn

Að pissa/míga utan í einhvern

Að pissa upp í vindinn

Poki

Að binda fyrir pokann

Að fá pokann sinn

Að hafa (ó)hreint mjöl í pokanum

Að láta í minni pokann (fyrir einhverjum)

Rass

Eitthvað fellur eins og flís við rass

Eitthvað verður minna og mjórra í rassinn

Að eiga ekki bót fyrir rassinn á sér

Einhverjum er eitthvað rétt/mátulega í rass rekið

Að fara/renna á rassinn með eitthvað

Að fara í rass og rófu

Refur

Að skjóta einhverjum ref fyrir rass

Reip

Að eiga við ramman reip að draga

Reykur

Eitthvað er aðeins reykurinn af réttunum

Að hafa reyk af einhverju

Að hafa/sjá hvorki veður né reyk af einhverju/einhverjum

Rif

Eitthvað er runnið undan rifjum

Einhverjum rennur eitthvað til rifja

Að hafa ráð undir rifi hverju

Roð

Að draga einhvern á einhverju eins og hund á roði

Eitthvað er rýrt/(þunnt) í roðinu

Eitthvað er eins og bögglað roð fyrir brjósti

Að hafa ekki roð við einhverjum

Rós

Að baða (ekki) í rósum

Eitthvað er enginn dans á rósum

Eitthvað er rós í hnappagat einhvers

Að segja eitthvað undir rós

Rúm

Einhverjum liggur eitthvað í litlu/léttu rúmi

Rúm einhvers er vandfyllt

Að ryðja sér til rúms

Ryk

Að dusta rykið af einhverju

Að slá/þyrla ryki í augu einhvers

Salt

Eitthvað liggur í salti

Eitthvað vegur salt

Að eiga ekki/naumast fyrir salti(nu) í grautinn

Að strá/dreifa salti í sárin

Sandur

Að bölva einhverjum í sand og ösku

Eitthvað er byggt á sandi

Eitthvað er skrifað í sandinn

Eitthvað rennur út í sandinn

Sauðahjörð

Að vera eins og úlfur í sauðahjörð

Sauður

Að skilja/greina sauðina frá höfrunum

Týndi sauðurinn

Að vera eins og villuráfandi sauður

Sár

Að eiga um sárt að binda

Einhvern tekur sárt

Að sitja eftir með sárt enni(ð)

Segl

Að haga/aka seglum eftir vindi/(veðri)

Að draga saman seglin

Eitthvað fær (mikinn/lítinn) byr/(vind) í seglin

Silfur

Að elda grátt silfur (við einhvern)

Að líta öðrum augum silfrið

Að fá eitthvað á silfurbakka/(silfurfati)

Sjór

Allt er í grænum sjó

Að hafa aldrei migið í saltan sjó

Að láta einhvern sigla sinn sjó

Að renna blint í sjóinn

Skjöldur

Að hafa hreinan skjöld

Að koma einhverjum í opna skjöldu

Að leika tveimur skjöldum

Skott

Að draga (á eftir sér) skottið

Að elta/eltast við skottið á sjálfum sér

Að leggja niður skottið

Að vera með skottið á milli lappanna

Skratti

Að koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum

Eins og skrattinn sjálfur

Að mála skrattann á vegginn

Smjör

Áfram með smjörið

Að gera sig (allan) að smjöri

Að verða eins og bráðið smjör (í sólskini)

Að verða að smjöri

Það drýpur smjör af hverju strái

Snúður

Að fá/hafa eitthvað fyrir sinn snúð

Að setja upp snúð

Steinn

Að berja höfðinu við steininn

Að bíta í steininn

Ekki stendur steinn yfir steini

Að kasta steinum úr glerhúsi

Að leggja stein í götu einhvers

Stjörnur

Eitthvað stendur í stjörnunum

Með stjörnur í augum

Stjarna einhvers hækkar/rís

Stormur

Að hafa storminn í fangið

Lognið á undan storminum

Stormur stendur um einhvern/eitthvað

Stóll

Að setja einhverjum stólinn fyrir dyrnar

Að steypa einhverjum af stóli

Svell

Einhverjum verður halt á (því) svellinu

Að vera (ekki) sterkur á svellinu

Að vera veikur á svellinu (í einhverju)

Taugar

Eitthvað fer í (fínu) taugarnar á einhverjum

Eitthvað reynir á taugarnar

Að hafa sterkar taugar

Taumur

Að draga taum einhvers

Að ganga í tauma

Að gefa einhverjum/einhverju lausan tauminn

Að halda fast í tauma(na)

Tá

Að græða á tá og fingri

Að komast vel í tána

Að setja upp tærnar

Að troða einhverjum um tær

Tevatn

Að fá til tevatnsins

Að láta einhvern finna til tevatnsins

Tjald

Eitthvað gerist á bak við tjöldin

Að gera eitthvað fyrir opnum tjöldum

Tjaldið fellur/er fallið

Tröll

Að glápa á eitthvað eins og tröll í heiðríkju

Að vera tryggur eins og tröll

Að vera týndur og tröllum gefin

Tunga

Eitthvað leikur (ekki) á tveimur tungum

Einhverjum stendur tunga í tönn (að gera eitthvað)

Einhverjum vefst tunga um tönn

Einhverjum verður fótaskortur á tungunni

Tönn

Allt sem tönn á festir

Auga fyrir auga, tönn fyrir tönn

Að draga úr einhverjum/einhverju tennurnar

Grátur og gnístran tanna

Uppreisn

Að fá uppreisn æru

Uppsigaður

Einhverjum er uppsigað við einhvern

Utan

Að kunna eitthvað utan að

Að sjá einhvern að utan en ekki innan

Að vera/lenda utangarðs

Úlfaldi

Eitthvað tekur kryppuna úr úlfaldanum

Að gera úlfalda úr mýflugu

Úlfur

Að hrópa úlfur, úlfur

að vera eins og úlfur í/(undir) sauðargæru

Vað

Að hafa vaðið fyrir neðan sig

Að ríða á vaðið (með eitthvað)

Að skipta um hest á miðju vaði

Vaka

Að halda vöku sinni

Að láta eitthvað ekki halda fyrir sér vöku

Vald

Eins og sá sem valdið hefur

Einhverjum er eitthvað í sjálfs vald sett

Upp úr öllu valdi

Valdastóll

Að komast á valdastól

Að sitja á valdastóli

Vangi

Að bjóða hinn vangann

Að velta vöngum yfir

Að vera þunnur á vangann

Varaskeifa

Að hafa einhvern fyrir/(sem) varaskeifu

Vaskur

Eitthvað fer í vaskinn

Vatn

Að ausa einhvern vatni

Að drepa/dýfa ekki hendinni í kalt vatn

Eitthvað er eins og (að) skvetta/stökkva vatni á gæs

Eitthvað svífur yfir vötnum

Vegur

Eitthvað má til sanns vegar færa

Einhverjum eru allir vegir færir

Að fara villu vega/vegar

Að koma í veg fyrir eitthvað

Veiði

Eitthvað er sýnd veiði en ekki gefin

Nú ber vel í veiði

Vindur

Að halda hvorki veðri né vindi

Að láta eitthvað sem vind um eyrun þjóta

Að vera eins og strá í vindi

Yfirborð

Eitthvað kemur upp á yfirborðið

Undir yfirborðinu

Yfirhönd

Að hafa/fá yfirhöndina

Að ná yfirhöndinni

Þing

Það er þröng/(þröngt) á þingi

Að vera í þingum við konu

Þjófur

Eins og þjófur á nóttu

Þolrif

Að reyna á þolrif einhvers

Þraut

Að berjast til þrautar

Eitthvað er þrautin þyngri

Þráður

Eitthvað er rauði þráðurinn í einhverju

Eitthvað hangir á bláþræði

Eitthvað leikur á þræði

Æð

Að fá /skynja eitthvað beint í æð

Að keppast við í und og æð

Að vera ekki dauður úr öllum æðum

Æði

Eitthvað er óðs manns æði

Ægishjálmur

Að bera ægishjálm yfir einhvern

Öldudalur

Að vera í öldudal

Önd

Að gefa upp öndina

Að standa á öndinni

Að varpa öndinni léttar

Að vera með öndina í hálsinum

Öngull

Að bera öngulinn í rassinum

Að setja einhvern í öngulinn

Öxl

Einhverjum eru báðar hendur við axlir fastar

Að horfa/líta um öxl

Að reisa sér hurðarás um öxl

Að standa á öxlum einhvers

Að yppta öxlum